System kaucyjny obowiązuje w Polsce od 1 października 2025 roku i w 2026 roku stał się już stałym elementem zakupów. Na sklepowych półkach pojawia się coraz więcej napojów w opakowaniach oznaczonych specjalnym symbolem, a konsumenci mogą odzyskać dodatkową opłatę po zwrocie pustej butelki lub puszki. Nie każde opakowanie można jednak oddać do automatu, a brak odpowiedniego oznaczenia oznacza również brak możliwości otrzymania pieniędzy.
Na czym polega system kaucyjny?
Mechanizm jest stosunkowo prosty. Kupując napój w opakowaniu objętym systemem, klient płaci oprócz ceny produktu również kaucję. Nie jest ona na stałe doliczona do wartości samego napoju. Można ją odzyskać po oddaniu pustego opakowania w odpowiednim punkcie zbiórki.
Przykładowo napój kosztujący na półce 4,99 zł w plastikowej butelce objętej systemem oznacza wydatek 5,49 zł przy kasie. Dodatkowe 50 groszy stanowi kaucję. Po wypiciu napoju butelkę można zwrócić i odzyskać pobraną wcześniej kwotę.
Co ważne, nie trzeba wracać do tego samego sklepu, w którym kupiono produkt. Opakowania mogą być zwracane w punktach należących do systemu, niezależnie od miejsca ich zakupu. Nie jest również wymagane przedstawienie paragonu.
Ile wynosi kaucja za butelkę i puszkę?
Wysokość opłaty zależy od rodzaju opakowania. W przypadku plastikowych butelek jednorazowego użytku o pojemności do 3 litrów kaucja wynosi 50 groszy. Tyle samo można odzyskać za metalową puszkę o pojemności do 1 litra.
Inaczej wygląda sytuacja w przypadku szklanych butelek wielokrotnego użytku do 1,5 litra. Tutaj wysokość kaucji wynosi 1 zł.
W praktyce oznacza to, że zwrot dziesięciu plastikowych butelek objętych systemem pozwala odzyskać 5 zł, natomiast za dziesięć kwalifikujących się szklanych butelek wielokrotnego użytku można otrzymać 10 zł.
Jak rozpoznać opakowanie objęte kaucją?
Najważniejszą informacją dla konsumenta jest oznaczenie znajdujące się na opakowaniu. Na etykiecie należy szukać charakterystycznego znaku systemu kaucyjnego wraz z podaną wysokością kaucji, na przykład 0,50 zł lub 1 zł.
Sam fakt, że napój znajduje się w plastikowej butelce albo puszce, nie oznacza automatycznie, że można ją zwrócić. W sprzedaży nadal mogą znajdować się produkty pochodzące ze starszych zapasów, wprowadzone do obrotu bez oznaczenia systemu. Za takie opakowanie kaucja nie została pobrana, dlatego nie zostanie również wypłacona przy próbie zwrotu.
Opakowania bez odpowiedniego symbolu należy nadal segregować według zwykłych zasad gospodarowania odpadami. Plastikowe butelki i metalowe puszki trafiają więc do żółtego pojemnika.
Gdzie można oddać butelki i puszki?
Obowiązek odbierania opakowań objętych systemem dotyczy sklepów o powierzchni sprzedaży przekraczającej 200 m², jeżeli oferują one napoje w takich opakowaniach. W praktyce są to przede wszystkim supermarkety, dyskonty i większe sklepy spożywcze.
Mniejsze placówki mogą dobrowolnie przystępować do systemu. Osobne zasady dotyczą małych sklepów sprzedających napoje w szklanych butelkach wielokrotnego użytku. Takie placówki również uczestniczą w zbiórce tego rodzaju opakowań.
Punktem zwrotu może być nie tylko sklep. Funkcjonują również automaty kaucyjne znajdujące się poza placówkami handlowymi oraz inne punkty zbiórki. Operatorzy systemu mają zapewniać przynajmniej jeden punkt odbioru na terenie każdej gminy.
Czy trzeba mieć paragon, żeby odzyskać kaucję?
Jednym z najważniejszych ułatwień jest brak obowiązku przechowywania dowodu zakupu. Konsument nie musi pamiętać, gdzie kupił wodę, napój gazowany czy inny produkt w opakowaniu objętym systemem.
Jeżeli butelka lub puszka posiada właściwe oznaczenie i spełnia wymagania systemu, można ją zwrócić bez paragonu. Dzięki temu osoba robiąca zakupy w jednym mieście może później oddać opakowanie w punkcie zbiórki znajdującym się w innej miejscowości.
Nie trzeba również kupować kolejnego produktu, aby otrzymać pieniądze. Zwrot kaucji nie może być uzależniony od ponownych zakupów. W przypadku automatów możliwe jest wydrukowanie bonu odpowiadającego wartości oddanych opakowań, ale taki bon powinien umożliwiać uzyskanie należnej kwoty pieniężnej.
Czy butelki przed oddaniem trzeba zgniatać?
W tym przypadku przyzwyczajenia związane z domową segregacją odpadów mogą przeszkodzić. Butelki objętej kaucją nie należy zgniatać przed zwrotem. Nie powinno się również zrywać z niej etykiety.
Automat lub pracownik punktu musi być w stanie rozpoznać opakowanie i jego oznaczenia. Zgnieciona butelka albo uszkodzony kod mogą sprawić, że urządzenie jej nie przyjmie. Najbezpieczniej opróżnić opakowanie, pozostawić je w pierwotnym kształcie i zachować etykietę.
Podobnie należy postępować z puszkami. Zamiast zgniatać je w domu, warto przechowywać je w taki sposób, aby możliwe było ich późniejsze rozpoznanie w punkcie zwrotu.
Czy wszystkie szklane butelki można zwrócić?
System nie obejmuje każdej szklanej butelki po napoju. Kaucją w wysokości 1 zł objęte są szklane butelki wielokrotnego użytku o pojemności do 1,5 litra, które posiadają odpowiednie oznaczenie.
Nie oznacza to więc, że do automatu można przynieść dowolną butelkę po winie, soku, oliwie czy innym produkcie spożywczym. Decydujące znaczenie ma uczestnictwo danego opakowania w systemie oraz znajdujący się na nim znak kaucji.
Dlatego przed wrzuceniem butelki do pojemnika na szkło warto spojrzeć na etykietę. Jeżeli widnieje na niej oznaczenie systemu, opakowanie ma konkretną wartość i można odzyskać zapłaconą wcześniej kwotę.
Co dzieje się z oddanymi opakowaniami?
Plastikowe butelki i metalowe puszki są zbierane w kontrolowanym systemie, co ma zwiększać poziom selektywnej zbiórki i ułatwiać ponowne wykorzystanie pozyskanego materiału. Inaczej wygląda obieg szklanych butelek wielokrotnego użytku, które mogą zostać umyte, przygotowane i ponownie napełnione.
W lipcu 2026 roku Ministerstwo Klimatu i Środowiska informowało, że w ciągu pierwszego półrocza funkcjonowania systemu do obiegu wróciło około 1,6 mld opakowań. Jednym z celów całego rozwiązania jest osiągnięcie wysokich poziomów selektywnej zbiórki oraz ograniczenie liczby butelek i puszek trafiających do odpadów zmieszanych lub pozostawianych poza systemem gospodarowania odpadami.
Dla konsumenta najważniejsza pozostaje więc prosta zasada: przed wyrzuceniem pustej butelki lub puszki warto sprawdzić jej etykietę. Widoczny znak kaucji oznacza, że opakowanie nie powinno trafić do domowego kosza, ponieważ jego zwrot pozwala odzyskać 50 groszy lub 1 zł.
Źródło: www.helpline.org.pl
