Wolno działający komputer nie zawsze oznacza, że trzeba od razu kupować nowy sprzęt. Czasami problemem jest zbyt duża liczba programów uruchamianych razem z systemem Windows, brak miejsca na dysku albo aplikacja stale obciążająca procesor. W starszych komputerach ogromną różnicę może natomiast zrobić wymiana dysku HDD na SSD albo zwiększenie ilości pamięci RAM.
Warto zacząć od bezpłatnych metod, a dopiero później zastanowić się nad modernizacją podzespołów. W wielu przypadkach nawet kilkuletni laptop lub komputer stacjonarny może po takich zmianach działać znacznie sprawniej.
Sprawdź, co najbardziej obciąża komputer
Zanim zaczniesz usuwać programy albo kupować nowe podzespoły, warto ustalić przyczynę spowolnienia. W Windows 11 najprościej uruchomić Menedżera zadań za pomocą kombinacji Ctrl + Shift + Esc. W zakładce dotyczącej procesów można zobaczyć wykorzystanie procesora, pamięci RAM, dysku i układu graficznego.
Jeżeli użycie procesora przez długi czas wynosi blisko 100 procent, należy sprawdzić, który program odpowiada za obciążenie. Podobnie wygląda sytuacja z pamięcią. Komputer wyposażony w 8 GB RAM może zacząć wyraźnie zwalniać po uruchomieniu kilkudziesięciu kart w Google Chrome, programu pocztowego, komunikatora Microsoft Teams oraz kilku dodatkowych aplikacji.
Szczególnie charakterystyczne jest wysokie wykorzystanie dysku. Jeżeli starszy komputer ma tradycyjny HDD i podczas zwykłej pracy jego użycie często dochodzi do 100 procent, właśnie dysk może być największym ograniczeniem całego zestawu.
Wyłącz niepotrzebne programy uruchamiane z Windows
Wiele aplikacji ustawia automatyczny start razem z systemem. Po kilku latach użytkowania komputera może się więc okazać, że po jego uruchomieniu w tle startują między innymi Spotify, Discord, Steam, Adobe Creative Cloud, Microsoft Teams, OneDrive oraz oprogramowanie producentów urządzeń.
Microsoft wskazuje wyłączenie zbędnych aplikacji startowych jako jeden ze sposobów poprawy wydajności komputera. Można zrobić to z poziomu Menedżera zadań, przechodząc do sekcji Aplikacje startowe.
Nie trzeba wyłączać wszystkiego. OneDrive może być potrzebny osobie synchronizującej dokumenty firmowe, a aplikacja odpowiadająca za zabezpieczenia powinna pozostać aktywna. Warto natomiast zastanowić się, czy naprawdę potrzebujemy automatycznego uruchamiania kilku komunikatorów, platform z grami oraz programów aktualizacyjnych.
Usuń programy, których już nie używasz
Komputer użytkowany przez kilka lat często zawiera dziesiątki aplikacji zainstalowanych tylko raz. Część z nich może pozostawiać działające w tle usługi, moduły aktualizacyjne i dodatkowe procesy.
W Windows 11 listę programów znajdziesz w Ustawieniach, następnie w sekcji Aplikacje. Warto przejrzeć ją spokojnie i usunąć oprogramowanie, którego rzeczywiście nie używasz. Dotyczy to szczególnie starych programów demonstracyjnych, nieużywanych launcherów gier oraz aplikacji instalowanych razem z urządzeniami, których już nie posiadasz.
Nie należy natomiast usuwać przypadkowych składników oznaczonych nazwami Microsoft Visual C++, Intel, AMD, NVIDIA albo sterowników urządzeń tylko dlatego, że ich przeznaczenie nie jest oczywiste. Takie elementy mogą być wymagane przez inne programy lub podzespoły.
Zwolnij miejsce na dysku systemowym
Przepełniony dysk może utrudniać normalną pracę systemu. Szczególnie często problem pojawia się w laptopach z dyskiem SSD o pojemności 128 lub 256 GB, gdzie po kilku latach pozostaje zaledwie kilka gigabajtów wolnej przestrzeni.
Windows ma funkcję Czujnik pamięci, która może automatycznie usuwać niepotrzebne pliki tymczasowe oraz zawartość Kosza zgodnie z ustawieniami użytkownika. Funkcję można znaleźć w Ustawieniach, w sekcji System i Pamięć.
W pierwszej kolejności warto sprawdzić folder Pobrane, stare instalatory, niepotrzebne filmy oraz duże archiwa ZIP. Kilkadziesiąt gigabajtów potrafią również zajmować gry, biblioteki zdjęć i zapisane lokalnie kopie materiałów wideo.
Masz jeszcze HDD? Wymiana na SSD może całkowicie zmienić komputer
Jedną z najbardziej odczuwalnych modernizacji starszego komputera jest zamiana tradycyjnego dysku HDD na SSD. Dotyczy to szczególnie laptopów sprzed kilku lub kilkunastu lat, w których procesor nadal wystarcza do podstawowej pracy, ale system bardzo długo się uruchamia.
Jeżeli komputer obsługuje jedynie dyski 2,5 cala SATA, przykładem może być Crucial MX500 1 TB. Jest to nośnik wykorzystujący interfejs SATA 6 Gb/s i format 2,5 cala. Tańszym rozwiązaniem jest Crucial BX500 1 TB, który również może być sensowną modernizacją starego komputera działającego dotychczas na HDD.
W nowszych komputerach można spotkać gniazdo M.2 obsługujące NVMe. Przykładem szybkiego nośnika jest Samsung 990 EVO Plus 1 TB, wykorzystujący format M.2 2280 i interfejs PCIe 4.0 x4 lub PCIe 5.0 x2. Samsung deklaruje dla tej rodziny maksymalny odczyt sekwencyjny do 7250 MB/s.
Nie można jednak kupować SSD wyłącznie na podstawie jego wyglądu. Przed zakupem trzeba sprawdzić instrukcję płyty głównej lub laptopa i upewnić się, jaki format oraz interfejs jest obsługiwany.
Zwiększenie pamięci RAM może pomóc przy wielu programach
Jeżeli komputer działa sprawnie po uruchomieniu, ale zaczyna zwalniać po otwarciu przeglądarki, Excela, Photoshopa, Teamsa i kilku innych aplikacji, ograniczeniem może być RAM.
Dla Windows 11 i typowych zastosowań biurowych 16 GB pamięci jest obecnie bardzo rozsądną konfiguracją. Osoby zajmujące się montażem filmów, grafiką, programowaniem, dużymi arkuszami danych albo pracujące z wieloma aplikacjami jednocześnie mogą skorzystać na przejściu do 32 GB.
W laptopach obsługujących wymienne moduły DDR5 można spotkać na przykład Kingston FURY Impact DDR5 SODIMM. Producent oferuje moduły 8, 16 i 32 GB oraz zestawy o pojemności do 64 GB. W starszych laptopach wykorzystujących DDR4 odpowiednikiem jest Kingston FURY Impact DDR4 SODIMM, dostępny również w zestawach do 64 GB.
Tutaj również konieczna jest kontrola kompatybilności. Laptop może mieć ograniczenie maksymalnej obsługiwanej pamięci, określoną generację DDR albo część RAM wlutowaną na stałe.
Zaktualizuj Windows i sterowniki
Aktualizacje nie służą wyłącznie dodawaniu nowych funkcji. Mogą zawierać poprawki błędów, bezpieczeństwa oraz problemy dotyczące współpracy systemu ze sprzętem.
Warto zacząć od Windows Update. Sterowniki do karty graficznej najlepiej pobierać bezpośrednio za pomocą oprogramowania producenta lub z jego oficjalnej strony. W przypadku komputerów z grafiką NVIDIA będzie to oprogramowanie NVIDIA, a przy układach AMD odpowiednie sterowniki AMD.
Nie ma natomiast potrzeby instalowania przypadkowych programów reklamowanych jako automatyczne przyspieszacze sterowników. Potrafią wprowadzić więcej problemów, niż rozwiązać.
Sprawdź temperatury procesora i wyczyść komputer
Komputer może zwalniać również wtedy, gdy procesor lub karta graficzna osiągają zbyt wysoką temperaturę. Mechanizmy zabezpieczające mogą wówczas obniżać taktowanie podzespołów, aby ograniczyć wydzielanie ciepła.
W kilkuletnim komputerze stacjonarnym warto sprawdzić, czy radiatory oraz wentylatory nie są pokryte grubą warstwą kurzu. W laptopie sprawa jest bardziej skomplikowana, ponieważ dostęp do układu chłodzenia często wymaga rozebrania obudowy. Jeżeli nie masz doświadczenia, bezpieczniej zlecić czyszczenie serwisowi.
Nie należy również stawiać laptopa na kołdrze, kocu albo miękkiej kanapie, jeżeli w dolnej części obudowy znajdują się otwory wentylacyjne. Ograniczony przepływ powietrza może pogarszać chłodzenie.
Nie instaluj cudownych programów do przyspieszania komputera
W sieci można znaleźć aplikacje obiecujące natychmiastowe przyspieszenie Windows, naprawienie tysięcy błędów rejestru oraz automatyczne zwiększenie wydajności procesora. Do takich deklaracji warto podchodzić ostrożnie.
System Windows ma własne narzędzia do zarządzania pamięcią masową, aplikacjami startowymi i aktualizacjami. Microsoft udostępnia również aplikację PC Health Check, która pozwala między innymi sprawdzić wykorzystanie przestrzeni dyskowej i przejść do ustawień związanych z oczyszczaniem pamięci.
Usuwanie setek wpisów z rejestru zwykle nie sprawi, że współczesny komputer nagle zacznie działać dwa razy szybciej. Znacznie więcej daje znalezienie rzeczywistego ograniczenia sprzętu.
Kiedy warto zrobić czystą instalację Windows?
Jeżeli komputer przez kilka lat był wielokrotnie aktualizowany, instalowano na nim setki aplikacji, a problemy trudno już zdiagnozować, można rozważyć czystą instalację systemu. Przed rozpoczęciem należy jednak wykonać kopię dokumentów, zdjęć, zapisanych projektów oraz innych potrzebnych danych.
Czysta instalacja szczególnie dobrze sprawdza się po wymianie starego HDD na SSD. Zamiast przenosić cały wieloletni system wraz z niepotrzebnymi aplikacjami można rozpocząć pracę na świeżej instalacji Windows i doinstalować wyłącznie potrzebne programy.
Co zrobić ze starym komputerem z 4 GB RAM i dyskiem HDD?
W takim przypadku programowe optymalizacje mogą nie wystarczyć. Przykładowy laptop z procesorem Intel Core i5-8250U, 4 GB RAM i dyskiem HDD może nadal służyć do przeglądania stron, pracy w Wordzie czy obsługi poczty, ale zdecydowanie warto sprawdzić możliwość zamontowania SSD i zwiększenia pamięci do przynajmniej 8 lub 16 GB.
W komputerze z procesorem Intel Core i5-10400, AMD Ryzen 5 3600 albo nowszym wymiana całej jednostki tylko dlatego, że Windows uruchamia się wolno, również może być niepotrzebna. Najpierw warto sprawdzić stan dysku, wykorzystanie RAM oraz programy działające w tle. Takie procesory nadal mają wystarczającą wydajność do wielu codziennych zastosowań.
Inaczej wygląda sytuacja z bardzo starymi komputerami, których nie da się rozsądnie rozbudować albo które nie spełniają wymagań współczesnego oprogramowania. Jeżeli wymiana RAM, SSD, baterii i innych elementów zaczyna kosztować znaczną część ceny nowszego sprzętu, inwestowanie w kolejne podzespoły przestaje mieć ekonomiczny sens.
Jak przyspieszyć komputer bez wydawania pieniędzy?
Najpierw warto otworzyć Menedżera zadań, znaleźć najbardziej obciążające programy, ograniczyć liczbę aplikacji działających podczas uruchamiania Windows oraz zwolnić miejsce na dysku. Następnie można wykonać aktualizacje systemu, sprawdzić temperatury i usunąć niepotrzebne aplikacje.
Jeżeli to nie wystarczy, warto przyjrzeć się sprzętowi. W starym komputerze z HDD największą zmianę najczęściej daje SSD, natomiast przy intensywnej wielozadaniowości pomaga zwiększenie RAM. Dopiero gdy procesor, platforma i pozostałe podzespoły są już wyraźnie przestarzałe, rozsądniej zacząć rozglądać się za nowym komputerem zamiast inwestować kolejne pieniądze w kilku lub kilkunastoletnią konstrukcję.
Źródło: www.helpline.org.pl
